راهنمای جامع طراحی، اجرا، تست و تحویل سیستم ارتینگ، چاه ارت، هم‌بندی و صاعقه‌گیر در ساختمان

مقدمه: چرا اجرای سیستم ارتینگ در ساختمان ضروری است؟

سیستم اتصال زمین (Earthing یا Grounding) یکی از اساسی‌ترین اجزای ایمنی در تأسیسات الکتریکی ساختمان‌های مسکونی، تجاری، اداری، صنعتی و بیمارستانی است. هدف از طراحی و اجرای صحیح سیستم ارتینگ، ایجاد مسیری کنترل‌شده برای عبور جریان‌های خطا، کاهش ولتاژ تماس و گام، کمک به عملکرد صحیح تجهیزات حفاظتی و جلوگیری از برق‌گرفتگی افراد است.

بسیاری از افراد تصور می‌کنند که هدف اصلی چاه ارت صرفاً انتقال برق به زمین است؛ درحالی‌که چنین تعریفی کامل نیست. سیستم اتصال زمین باید به‌عنوان بخشی از یک مجموعه حفاظتی یکپارچه در نظر گرفته شود که شامل موارد زیر است:

1. الکترودهای اتصال زمین و شبکه زمین.

2. هادی حفاظتی (PE).

3. هم‌بندی اصلی و تکمیلی (Equipotential Bonding).

4. سیستم حفاظت در برابر صاعقه (LPS).

5. تجهیزات حفاظت در برابر اضافه‌ولتاژ (SPD).

6. تجهیزات قطع خودکار مدار در شرایط بروز خطا.

7. سیستم اندازه‌گیری، آزمون و پایش دوره‌ای.

نکته مهم این است که وجود چاه ارت به‌تنهایی تضمین‌کننده ایمنی ساختمان نیست. اگر هم‌بندی، هادی حفاظتی، تجهیزات قطع حفاظتی و هماهنگی سیستم ارت به‌درستی طراحی نشده باشند، حتی یک الکترود زمین با مقاومت بسیار پایین نیز نمی‌تواند به‌تنهایی از برق‌گرفتگی جلوگیری کند.

از منظر مهندسی، هدف اصلی سیستم ارتینگ ایجاد شرایطی است که در زمان بروز خطای الکتریکی، ولتاژهای خطرناک در دسترس افراد ایجاد نشوند و تجهیزات حفاظتی در زمان مناسب مدار معیوب را قطع کنند.

۱. مبانی علمی و استانداردهای مرجع طراحی سیستم ارتینگ

برای طراحی و اجرای اصولی سیستم اتصال زمین، باید میان مقررات ملی ساختمان، مشخصات فنی اجرایی و استانداردهای بین‌المللی تفاوت قائل شد.

در پروژه‌های ساختمانی ایران، سه مرجع اصلی عبارت‌اند از:

۱-۱. مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان

مبحث سیزدهم با عنوان «طرح و اجرای تأسیسات برقی ساختمان‌ها» یکی از مراجع اصلی طراحی و اجرای تأسیسات الکتریکی ساختمان است.