الزام نصب پنل خورشیدی در ساختمان‌های چهار طبقه و بیشتر؛ نظام مهندسی به دنبال تغییر ضوابط طراحی و اجرای ساختمان
۱۷ آبان ۱۴۰۵
سازمان نظام مهندسی ساختمان با همکاری وزارت نیرو و شرکت توانیر، تدوین ضوابط فنی و اجرایی برای توسعه سامانه‌های خورشیدی پشتبامی را دنبال میکند.
الزام نصب پنل خورشیدی در ساختمان‌های چهار طبقه؛ آخرین وضعیت تصمیمات نظام مهندسی و ضوابط فنی
توسعه استفاده از انرژی خورشیدی در ساختمان‌های مسکونی به یکی از موضوعات مورد توجه وزارت نیرو، شرکت توانیر و سازمان نظام مهندسی ساختمان تبدیل شده است. بر اساس تفاهم‌نامه منعقدشده میان توانیر و سازمان نظام مهندسی در مردادماه ۱۴۰۳، استفاده از پنل‌های فتوولتائیک در ساختمان‌های مسکونی بیش از چهار طبقه مورد تأکید قرار گرفته است. با این حال، اجرایی شدن این موضوع به تصویب و ابلاغ ضوابط قانونی و فنی مربوط وابسته است.
تفاهم‌نامه نظام مهندسی و توانیر برای نصب پنل خورشیدی
در دوم مردادماه ۱۴۰۳، تفاهم‌نامه همکاری میان شرکت مادرتخصصی توانیر و سازمان نظام مهندسی ساختمان کشور با امضای مدیران دو مجموعه منعقد شد.
هدف این تفاهم‌نامه، ظرفیت‌سازی برای استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌گیری از توان تخصصی مهندسان در توسعه سامانه‌های خورشیدی ساختمان بود.
در متن اطلاعیه سازمان نظام مهندسی، به استفاده الزامی از پنل‌های فتوولتائیک در پشت‌بام، محوطه و پارکینگ ساختمان‌های مسکونی بیش از چهار طبقه اشاره شده است.
با این وجود، تفاهم‌نامه به‌تنهایی جایگزین تصویب و ابلاغ مقررات لازم‌الاجرا نیست.
آخرین وضعیت الزام نصب پنل خورشیدی در ساختمان‌ها
یکی از مهم‌ترین تحولات این موضوع، بررسی پیش‌نویس شیوه‌نامه انرژی‌های تجدیدپذیر خورشیدی بامی است.
طبق اطلاعیه رسمی سازمان نظام مهندسی ساختمان، روز ۲۴ شهریورماه ۱۴۰۵ نشستی با حضور نمایندگان وزارت راه و شهرسازی، وزارت نیرو و شورای مرکزی سازمان نظام مهندسی برگزار شد.
در این نشست، پیش‌نویس شیوه‌نامه از ابعاد فنی و حقوقی بررسی شد و مقرر شد اصلاحات مورد نظر انجام شود و پس از بررسی نهایی، در جلسه بعدی برای تصویب مطرح شود.
بنابراین، بر اساس مستندات فوق، در تاریخ انتشار این گزارش نمی‌توان نصب پنل خورشیدی را برای تمام ساختمان‌های چهار طبقه و بالاتر یک الزام قطعی و سراسری لازم‌الاجرا معرفی کرد. برای اعلام قطعی اجباری شدن این موضوع، انتشار مصوبه و ابلاغیه نهایی ضروری است.
الزامات معماری برای پیش‌بینی پنل خورشیدی در ساختمان
اگرچه تمام موارد زیر را نمی‌توان الزام صریح مقررات ملی ساختمان دانست، اما پیش‌بینی آن‌ها در طراحی معماری برای اجرای اصولی سامانه خورشیدی ضروری و توصیه فنی است.
پیش‌بینی سطح مناسب در بام برای نصب پنل‌های خورشیدی.
بررسی جهتگیری پنلها و میزان سایهاندازی ساختمان‌های مجاور.
پیش‌بینی دسترسی مناسب برای نصب، سرویس و نگهداری تجهیزات.
هماهنگی جانمایی پنلها با نورگیرها، دودکشها و تجهیزات مکانیکی بام.
پیش‌بینی فضای مناسب برای اینورتر و تجهیزات کنترلی.
بررسی امکان نصب پنل روی پارکینگها و سایر سطوح مناسب ساختمان.
توجه به هماهنگی پنلها با جانپناه، نمای ساختمان و طراحی بام.
مقررات ملی ساختمان مرتبط با طراحی سامانه خورشیدی
برای اجرای سامانه‌های فتوولتائیک، چند مبحث مقررات ملی ساختمان از نظر معماری، سازه و تأسیسات برقی اهمیت دارند.
مبحث چهارم؛ الزامات عمومی ساختمان
این مبحث در زمینه طراحی معماری، فضاهای ساختمان، بام و الزامات عمومی ایمنی کاربرد دارد.
در طراحی ساختمان مجهز به سامانه خورشیدی، توجه به دسترسی ایمن به بام، جانمایی تجهیزات و جلوگیری از تداخل تأسیسات با فضاهای مورد استفاده اهمیت دارد.
مبحث ششم؛ بارهای وارد بر ساختمان
نصب پنل‌های خورشیدی، سازه نگهدارنده و تجهیزات جانبی باید از نظر بارگذاری بررسی شود.
موارد مهم برای مهندس محاسب عبارتاند از:
وزن پنلها و سازه نگهدارنده.
بار باد و مکش وارد بر پنلها.
بار برف و شرایط اقلیمی منطقه.
ظرفیت باربری سقف و نحوه انتقال نیرو.
طراحی اتصالات و مهارهای سازهای.
مبحث سیزدهم؛ طرح و اجرای تأسیسات برقی ساختمان‌ها
این مبحث از مراجع اصلی طراحی تأسیسات الکتریکی ساختمان است.
در طراحی برق سامانه خورشیدی باید موارد زیر بررسی شوند:
مدارهای جریان مستقیم و متناوب.
انتخاب کابلها و تجهیزات متناسب با ظرفیت سامانه.
تجهیزات حفاظتی در برابر اضافهجریان و اضافهولتاژ.
اتصال زمین و همبندی حفاظتی.
تجهیزات قطع و جداسازی مدارها.
نحوه اتصال سامانه خورشیدی به شبکه برق ساختمان.
الزامات ایمنی اینورتر و تجهیزات ذخیرهسازی انرژی.
مبحث نوزدهم؛ صرفهجویی در مصرف انرژی
مبحث نوزدهم با موضوع صرفهجویی و مدیریت مصرف انرژی در ساختمان، یکی از مراجع اصلی در توسعه ساختمان‌های کممصرف است.
استفاده از انرژی خورشیدی میتواند در کنار بهینهسازی پوسته ساختمان، تجهیزات مکانیکی و روشنایی، به کاهش مصرف انرژی دریافتی از شبکه کمک کند.
البته نصب پنل خورشیدی جایگزین رعایت سایر الزامات این مبحث نیست.
استانداردهای فنی مرتبط با پنل خورشیدی
در کنار مقررات ملی ساختمان، استانداردهای زیر از مراجع فنی مهم برای طراحی، انتخاب تجهیزات، نصب و ارزیابی سامانه‌های فتوولتائیک هستند.
استاندارد
کاربرد
IEC 61215-1:2021
ارزیابی طراحی و تأیید صلاحیت ماژولهای فتوولتائیک
IEC 61730-1:2023
الزامات ساخت و ایمنی ماژول خورشیدی
IEC 61730-2:2023
آزمونهای ایمنی ماژولهای خورشیدی
IEC 60364-7-712:2025
الزامات تأسیسات الکتریکی سامانه‌های فتوولتائیک
IEC 62446-1:2016
مستندسازی، بازرسی و آزمون سامانه‌های خورشیدی متصل به شبکه
استاندارد ملی ایران ۲۰۳۴۳:۱۳۹۹
تضمین کیفیت نصب، بهرهبرداری و نگهداری سامانه‌های فتوولتائیک
نکته: استانداردهای IEC مراجع بینالمللی هستند و ذکر آن‌ها به معنای اجباری بودن خودکارشان در تمام پروژههای ساختمانی ایران نیست. وضعیت الزامآوری هر استاندارد باید از طریق سازمان ملی استاندارد ایران و ضوابط فنی ابلاغشده بررسی شود.
مسئولیت تخصصی رشتههای مهندسی در اجرای سامانه خورشیدی
اجرای صحیح سامانه‌های خورشیدی نیازمند هماهنگی میان رشتههای مختلف مهندسی است.
مهندس معمار: پیش‌بینی فضای نصب، دسترسی و جانمایی مناسب پنلها در طراحی ساختمان.
مهندس عمران و محاسب: بررسی ظرفیت باربری سقف، بارهای وارده و طراحی سازه نگهدارنده.
مهندس برق: طراحی مدارهای الکتریکی، کابلکشی، تجهیزات حفاظتی، اتصال زمین و اتصال سامانه به شبکه.
مهندس ناظر: کنترل انطباق عملیات اجرایی با نقشههای مصوب، مقررات و ضوابط فنی لازم‌الاجرا.
جمعبندی
توسعه استفاده از انرژی خورشیدی در ساختمان‌ها میتواند نقش مهمی در مدیریت مصرف برق و توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر کشور داشته باشد.
تفاهم‌نامه توانیر و سازمان نظام مهندسی در مردادماه ۱۴۰۳ و بررسی پیش‌نویس شیوه‌نامه خورشیدی بامی در شهریورماه ۱۴۰۵ نشان میدهد که موضوع توسعه سامانه‌های خورشیدی در ساختمان‌ها در دستور کار نهادهای مرتبط قرار دارد.
با این حال، تعیین دقیق ساختمان‌های مشمول، ظرفیت مورد نیاز پنلها، مسئولیت مهندسان و نحوه کنترل و نظارت بر اجرا، نیازمند ضوابط نهایی و ابلاغ رسمی است.
برای مهندسان معماری، عمران و برق، پیش‌بینی زیرساختهای لازم برای نصب سامانه خورشیدی از مرحله طراحی میتواند از تغییرات پرهزینه در مراحل بعدی ساخت جلوگیری کند.
